ĐÓNG MỚI, HOÁN CẢI, PHỤC HỒI PHƯƠNG TIỆN THỦY VÀ YÊU CẦU ĐỔI MỚI Bài 1: Phát triển manh mún

Ngành công nghiệp đóng mới, sửa chữa phương tiện thủy nội địa chủ yếu mang tính tự phát

Lần đầu tiên, liên ngành Đường thủy nội địa VN - Đăng kiểm VN và Cảnh sát Đường thủy tổng kiểm tra các cơ sở đóng mới, hoán cải, sửa chữa, phục hồi (gọi tắt là cơ sở) phương tiện thủy trên toàn quốc trong việc chấp hành Luật GTĐT nội địa. Kết quả cho thấy, còn nhiều tồn tại trong phát triển.

Cuộc tổng kiểm tra, thống kê và rà soát các cơ sở được liên ngành cấp Cục và địa phương đồng loạt thực hiện trên toàn quốc từ ngày 1/9/2009. Theo kết quả liên Cục công bố ngày 3/6/2010, tại 59 địa phương (trừ Thái Nguyên, Quảng Ninh, Cần Thơ và Bà Rịa - Vũng Tàu chưa báo cáo), tổng số có 1.058 cơ sở.

Theo ông Đỗ Trung Học - Trưởng phòng Đăng kiểm Tàu sông Cục Đăng kiểm VN, đây chưa phải là số liệu sát với thực tế, bởi ở nhiều địa phương mới chỉ kiểm tra, rà soát cơ sở chuyên đóng, hoán cải phương tiện thủy chứ chưa đề cập đến cơ sở đóng cả tàu biển và phương tiện thủy, hoặc chỉ thống kê những cơ sở đang hoạt động mà không tính những cơ sở tạm ngừng hoạt động (và vẫn còn nhà xưởng, trang thiết bị sản xuất). Ví dụ, liên ngành của Tp. Hải Phòng báo cáo có 21 cơ sở, nhưng thực tế là hơn 70 đơn vị, hay tỉnh Hải Dương báo cáo là 8 nhưng thực tế là 52...

Đợt tổng kiểm tra đã cho thấy, hiện lĩnh vực công nghiệp này đang trong thời kỳ chuyển biến cả về quy mô sản xuất và loại hình sản phẩm, với sự xuất hiện ngày càng nhiều cơ sở có khả năng đóng phương tiện 5.000 - 7.000 tấn. Đa số tập trung ở một số địa phương thuộc khu vực đồng bằng sông Hồng, Bắc Trung Bộ và nhiều nhất ở khu vực Nam Bộ (có 7 tỉnh miền núi phía Bắc, 12 tỉnh miền Trung và 2 tỉnh miền Nam không có cơ sở nào). Phần lớn các cơ sở hình thành đều manh mún, có quy mô sản xuất và dây chuyền công nghệ, trang thiếu bị lạc hậu, trình độ hiểu biết về kỹ thuật và quản lý không đồng đều, không theo định hướng quy hoạch phát triển của địa phương. Nhiều cơ sở hình thành tự phát theo dạng dân gian hoặc được Nhà nước thành lập từ lâu, cơ sở hạ tầng xuống cấp, nhưng thiếu vốn đầu tư...

Ông Nguyễn Đức Thọ - Trưởng phòng Đăng kiểm Sở GTVT Hải Phòng nêu thực tế ở địa phương là nhiều cơ sở đóng phương tiện to hơn cả mặt luồng nước, khiến việc đưa phương tiện xuống đà và đảm bảo giao thông trên khu vực rất phức tạp. Chính sự phát triển thiếu định hướng chung đã dẫn đến thực tế khi nhu cầu thị trường giảm, nhiều cơ sở phải “đắp chiếu”, như đã xảy ra ở một số địa phương như Nam Định, Hải Dương, Phú Thọ...

Cuộc tổng kiểm tra còn cho thấy, việc đáp ứng yêu cầu của Luật GTĐT nội địa của các cơ sở tương đối thấp (mà khu vực phía Nam chiếm tỷ lệ cao nhất). Cụ thể, 32% cơ sở không có giấy phép kinh doanh, 57% không có hồ sơ thiết kế được cơ quan đăng kiểm duyệt, 57% không thực hiện giám sát quy trình sản xuất, 34% không có trang thiết bị phù hợp, 66% không bố trí cán bộ có chuyên môn, 72% không có giấy phép mở bến, 58% chưa thực hiện bảo vệ môi trường...

Từ góc độ quản lý Nhà nước, kẽ hỡ lớn nhất dẫn đến tình trạng trên là chưa có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng từ Trung ương đến địa phương trong quá trình triển khai Luật Doanh nghiệp và Luật GTĐT nội địa, nhất là trong khâu cấp giấy phép kinh doanh và khâu kiểm tra, giám sát hoạt động của doanh nghiệp sau khi đã được cấp phép. Vì thế, người thành lập cơ sở chỉ quan tâm đến việc hoàn thiện thủ tục đăng ký kinh doanh, còn bỏ qua trách nhiệm phải hoàn thành các yêu cầu khác sau khi có giấy phép.

Ông Nguyễn Mạnh Ha - Đội trưởng Đội TTGT đường thủy nội địa số 4 (Cục Đường thủy nội địa VN) nêu thực trạng phổ biến: “Có cơ sở đóng tàu chỉ thấy vài cái máy hàn đặt ven sông và mấy người thợ hàn, chẳng thấy nhà xưởng, máy móc nào khác..., thế nhưng họ cũng co đầy đủ giấy phép kinh doanh. Những cơ sở thế này có thể đóng phương tiện trọng tải đến 500 tấn, nhưng lại không có hồ sơ thiết kế, không được đăng kiểm, đăng ký và trở thành phương tiện trôi nổi...”.

(Báo Bạn đường)